Co oznacza opis CITO w czasie do 2 godzin i jak to sprawdzić?

Opis CITO w czasie do 2 godzin oznacza w Telediagnosis, że opis badania RTG albo TK zleconego w trybie CITO trafia do placówki najpóźniej 2 godziny po przyjęciu zlecenia w systemie teleradiologicznym. Czas jest zapisany w umowie z placówką i mierzony w systemie, a nie deklarowany. W okresie 2017–09.2026 w tym czasie przekazaliśmy 97% opisów CITO (1 276 833 opisów; dane własne, 2017–09.2026; definicja terminowości: telediagnosis.pl/wyniki/).

Trzy tryby opisu i ich czasy

Od jakiego momentu liczy się czas

Zapis „do 2 godzin” może znaczyć trzy różne rzeczy, zależnie od tego, od którego zdarzenia liczony jest czas: od wykonania badania, od wysłania obrazów z placówki albo od przyjęcia zlecenia w systemie teleradiologicznym. W Telediagnosis czas liczy się od przyjęcia zlecenia w systemie, czyli od chwili, gdy badanie i zlecenie są kompletne i radiolog może zacząć opis.

Czas wysyłki zależy od łącza i od wielkości badania, więc przy porównywaniu ofert warto zapytać każdego dostawcę o deklarowany punkt startu i zapisać go w umowie.

Co dzieje się w czasie dwóch godzin

Badania CITO nie czekają w jednej kolejce. W godzinach największego obciążenia przechodzą wstępną segregację medyczną: lekarze w trakcie specjalizacji z radiologii oznaczają stopień pilności zlecenia, zanim badanie trafi na listę radiologa, a badanie oznaczone jako ratujące życie od razu zgłaszają koordynatorkom, które przekazują je specjaliście; koordynatorki medyczne pilnują terminowości według czasu z umowy, poza godzinami triażu nadzorują listę i przekazują pilne prośby placówek:

• badanie z podejrzeniem udaru albo zatorowości płucnej jest opisywane przed badaniami pacjentów w stanie stabilnym,
• przypadek udarowy albo stan bezpośredniego zagrożenia życia zgłoszony przez placówkę trafia do opisu bezpośrednio po zgłoszeniu,
• dyżur pełni jednocześnie kilku do kilkunastu radiologów, więc kilka badań CITO z różnych szpitali jest opisywanych równolegle.

W 2025 roku opisywaliśmy średnio 768 badań CITO dziennie (dane własne, 2025). Opis CITO dotyczy też szpitalnych oddziałów ratunkowych: opisujemy badania dla około 60 z 251 SOR-ów w Polsce, blisko co czwartego (251 SOR-ów: ewidencja SOR w systemie RPRM, stan na 6.10.2026; około 60: szacunek własny).

Opis TK w trybie CITO: co jest inne niż przy RTG

W trybie CITO najwięcej zależy od tomografii. W 2025 roku opisaliśmy 242 455 badań TK, 73 razy więcej niż w 2017 roku (dane własne, arkusz badań 2017–2026), a to właśnie TK głowy, klatki piersiowej i jamy brzusznej z SOR najczęściej dostaje tryb CITO. Czas umowny jest ten sam co dla RTG, do 2 godzin od przyjęcia zlecenia, ale droga do opisu różni się w czterech punktach i każdy z nich ma wpływ na to, kiedy lekarz SOR dostanie odpowiedź.

Kto opisuje. Rozporządzenie wymaga, żeby badanie TK, tak jak MR i cyfrową angiografię subtrakcyjną, opisywał lekarz ze specjalizacją II stopnia albo tytułem specjalisty w dziedzinie radiologii (w rozporządzeniu: rentgenodiagnostyki, radiologii, radiodiagnostyki lub radiologii i diagnostyki obrazowej); przy badaniach radiograficznych dopuszcza także lekarza ze specjalizacją I stopnia (Dz.U. 2019 poz. 834, § 4 pkt 2). Pytanie „kto opisze TK w nocy” jest więc pytaniem o obsadę dyżuru specjalistami, nie o dostępność jakiegokolwiek radiologa. W Telediagnosis koordynator przypisuje badanie TK lekarzowi z wymaganymi kwalifikacjami, a dyżur pełni jednocześnie kilku do kilkunastu radiologów (dane własne, grafiki dyżurów 2026), więc opis tomografii o trzeciej w nocy nie zależy od jednej osoby.

Ile danych wędruje. Zdjęcie RTG to jeden albo kilka obrazów; badanie TK to serie liczące od kilkuset do kilku tysięcy obrazów, często w kilku fazach po podaniu środka kontrastującego i z rekonstrukcjami w różnych płaszczyznach. Czas wysyłki z placówki, zależny od łącza i od kolejki w PACS, jest przy TK odczuwalny, dlatego punkt startu pomiaru („od przyjęcia kompletnego zlecenia w systemie”) ma tu większe znaczenie niż przy RTG. Radiolog zaczyna, gdy ma komplet serii; badanie, w którym brakuje jednej z faz, wraca do placówki do uzupełnienia i czas liczy się od uzupełnienia.

Czego nie ma w obrazie. Opis TK musi zawierać ilość, rodzaj i drogę podania środka kontrastującego, a od 2 kwietnia 2026 roku także informację o powikłaniach po jego podaniu, jeżeli wystąpiły (Dz.U. 2019 poz. 834, § 5 ust. 2 pkt 2 lit. b, ze zmianą Dz.U. 2026 poz. 362). Wzmocnienie widać na obrazie, ale danych o środku nie: wpisuje je pracownia i przekazuje w zleceniu. Przy badaniu CITO brakujące pole oznacza telefon koordynatora do pracowni i minuty, które liczą się do czasu opisu.

Pytanie kliniczne i wcześniejsze badania. TK z SOR jest najczęściej badaniem „na wykluczenie”: udaru, krwawienia wewnątrzczaszkowego, zatorowości płucnej, obrażeń po urazie. Radiolog odpowiada szybciej i precyzyjniej, gdy zlecenie mówi wprost, co wykluczyć, i gdy ma poprzednie badanie do porównania; rozporządzenie wymaga przekazania wraz ze zleceniem informacji o stanie zdrowia pacjenta i dokumentacji wcześniejszych badań przy kontynuacji diagnostyki lub leczenia (Dz.U. 2019 poz. 834, § 4 pkt 5, w brzmieniu nadanym przez Dz.U. 2026 poz. 362). Zlecenie, w którym zamiast pytania klinicznego jest samo „TK głowy CITO”, nie daje radiologowi tego, czego wymaga przepis, i wydłuża drogę do odpowiedzi, na którą czeka lekarz SOR.

Jak sprawdzić, czy dostawca dotrzymuje czasu

Pojedynczy opis bywa gotowy wcześniej. Dla SOR-u liczy się co innego: jaki odsetek wszystkich badań CITO, także w nocy, w niedzielę i w święta, trafia do placówki w czasie zapisanym w umowie. Przy porównywaniu ofert warto poprosić każdego dostawcę o to samo zestawienie z systemu za ostatnie 12 miesięcy:

1. odsetek opisów CITO przekazanych w umownym czasie,
2. definicję momentu, od którego liczony jest czas,
3. sposób pomiaru: czas rejestrowany w systemie teleradiologicznym, nie deklarowany.

Rzeczywisty czas opisu zarejestrowany w systemie to TAT, a zobowiązanie z umowy to SLA; dopiero zestawienie obu pokazuje, czy obietnica jest dotrzymywana. Telediagnosis publikuje odsetek opisów w umownym czasie i jego definicję na stronie Wyniki i dane.

Co zapisać w umowie

Dobrze napisany zapis o czasie opisu ma cztery elementy:

1. Czas i tryb: ile godzin dla opisu badania w trybie CITO, pilnego i planowego, dla jakich modalności.
2. Punkt startu: od jakiego zdarzenia w systemie liczony jest czas.
3. Sposób pomiaru: jasno określony punkt rozpoczęcia pomiaru czasu i zdarzenie, które go kończy; czas mierzony w systemie teleradiologicznym, nie deklarowany.
4. Skutki przekroczenia: sposób eskalacji i procedura zgłaszania zastrzeżeń do opisu.